Succesverhalen
wat hebben we al bereikt?
HyMobility is al sinds 2020 actief in de ontwikkeling van waardeketens voor waterstofmobiliteit. Onze inspanningen hebben reeds geleid tot mooie resultaten voor onze leden. We zien momenteel heel veel kansen te accelereren. Overheidsbeleid, financieringsmogelijkheden, techniek, de beperkingen van het electriciteitsnetwerk en de toenemende druk op decarbonisatie om de opwarming van de aarde tegen te gaan geven de leden van het HyMobility consortium extra stimulans in de periode 2026 - 2030 1500 waterstof aangedreven voertuigen op de weg te gaan krijgen met de bijbehorende infrastructuur.
Zonder de gezamenlijke aanpak verenigd in HyMobility waren we nooit gekomen waar we nu in Nederland staan. HYMobility is hét referentieproject voor Europa dat laat zien hoe zero emissie doelstellingen kunnen worden bereikt.
1. Hoe het allemaal begon
In 2020 werd het Hytrucks-initiatief gelanceerd door Air Liquide samen met de Havenbedrijven van Rotterdam, Antwerpen en Duisburg. De Hytrucks-organisatie startte als een projectorganisatie met 10 grondleggers. Het doel was de implementatie van waterstof in de vrachtwagenmarkt.
De eerste stap was het organiseren van de logistieke keten om een implementatiestructuur te creëren. Begin 2021 was de keten georganiseerd. De keten zou worden ontwikkeld rondom:
- Productie van groene waterstof
- Transport van waterstof naar tankstations
- Waterstoftankstations
- Vrachtwagens
- Transporteurs
- Verladers
Het organiseren van deze keten was de eerste stap om de markt een sterke kickstart te geven.
2. Brandstofcel en verbrandingsmotor
De beschikbaarheid van vrachtwagens op waterstof was de volgende hindernis. Het doel was duidelijk: een aandrijflijn zonder emissies. In dat geval is de brandstofcel-elektrische technologie (Fuel Cell Electric Vehicle, FCEV) de voorkeursoptie. Het probleem was echter dat de brandstofceltechnologie voor vrachtwagens nog niet beschikbaar en bovendien duur was.
Om deze hindernis te overwinnen, werd het idee gelanceerd om een alternatieve benadering te starten: de verbrandingsmotor. In plaats van H₂ te gebruiken om elektriciteit op te wekken, kan H₂ ook als gas worden gebruikt om te verbranden in een interne verbrandingsmotor (H₂-ICE). Deze technologie was al beschikbaar in de markt, namelijk de LNG-vrachtwagens.
In 2022 werden verschillende sessies georganiseerd met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) om deze aanpak te bespreken. Eind 2022 werd duidelijk dat de Europese Commissie het plan had om Zero Emissie Voertuigen te definiëren op basis van hun CO₂-uitstoot. Deze benadering maakte, in combinatie met de dringende noodzaak van beschikbare H₂-aandrijflijntechnologie, het verschil. Tijdens de sessies met de overheid eind 2023 werd deze aanpak goedgekeurd. Nederland besloot de EU-benadering te volgen.
Deze verandering werd ook verwelkomd door de transporteurs. Eind 2022 organiseerde HyMobility een sessie met 30 transporteurs en verladers. Deze sessie maakte duidelijk hoe waterstof geïmplementeerd kon worden in de vrachtwagenmarkt, met steun van de overheid en de transporteurs.
3. Subsidies & de rol van het stroomnet
Om de markt een kickstart te geven, was het budget het volgende stuk van de puzzel. De steun van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) maakte voor HyMobility een groot verschil. Het budget voor de ontwikkeling van de H₂-vrachtwagenmarkt viel onder de verantwoordelijkheid van de afdeling Klimaat en Groene Groei (KGG).
Om KGG te overtuigen van de noodzaak van financiering, werd samen met Albert Heijn (AH) een sessie georganiseerd om de grootste hindernis, het elektriciteitsnet, te demonstreren. In maart 2023 was AH gastheer van deze sessie in hun distributiecentrum in Pijnacker. De Staatssecretaris, mevrouw Vivienne Heijnen, en de directeur van het klimaatfonds woonden de sessie bij. Aan het einde van de dag was het duidelijk dat het elektriciteitsnet niet zo snel kon groeien als nodig was. De noodzaak om waterstof in mobiliteit te implementeren was evident. Er werd besloten om 200 miljoen euro beschikbaar te stellen voor de lancering van waterstof in mobiliteit tot 2030.
4. Beschikbaarheid van vrachtwagens
De volgende hindernis was het beschikbaar krijgen van vrachtwagens met bewezen technologie tegen een betaalbare prijs. Deze reis begon op de IAA in september 2022. Het projectmanagement van HyMobility had o.a. een ontmoeting met MAN over hun ideeën over de waterstofmarkt.
MAN had een H₂-ICE motor (Waterstof-Interne Verbrandingsmotor) ontwikkeld, maar was onzeker over de introductie van dit product op de markt. Het bestuur van MAN was nog niet overtuigd dat er een waterstofmarkt zou ontstaan. Hoewel de technologie beschikbaar was, moest MAN overtuigd worden om de H₂-truck te lanceren.
Na verschillende sessies met MAN werd besloten een zakenreis naar de MAN-fabriek te organiseren. In november 2023 vond deze sessie plaats in München. HyMobility, het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), en ongeveer 25 transporteurs maakten de reis naar München.
De reis was een succes. De transporteurs waren volledig overtuigd van de technologie, en MAN was getuige van de steun van de Nederlandse overheid. De beslissing viel: de MAN H₂-ICE zou in Nederland gelanceerd worden.
5. De SWIM-subsidieregeling
Het volgende stuk van de puzzel was het opzetten van een subsidieregeling. De overheid was overtuigd van de potentiële kickstart van de H₂-markt in Nederland. De vraag was hoe de ontwikkeling van de beschikbaarheid van vrachtwagens gecombineerd kon worden met de realisatie van waterstoftankstations. In het verleden werden deze twee aspecten ondersteund via afzonderlijke subsidieregelingen (TAB, Demo).
Om de kip-en-ei-discussie op te lossen, werd besloten de vrachtwagens en tankstations te integreren in één regeling. Men kon alleen subsidie aanvragen als een tankstation in de aanvraag werd geïntegreerd, samen met de vrachtwagens.
Deze aanpak in de SWIM-regeling maakte het verschil. Na twee jaar SWIM is er subsidie aangevraagd voor ongeveer 500 vrachtwagens en 9 H₂-tankstations. De eerste vrachtwagens zullen eind 2025 worden geleverd.
6. De prijs van groene waterstof
De laatste horde die eind 2025 werd genomen, was de prijs van groene waterstof tegen een betaalbaar tarief. De discussie om te kiezen voor grijze, blauwe of groene waterstof werd duidelijk tijdens de bijeenkomst met verladers in 2023. Voor verladers en hun aandeelhouders is alleen hernieuwbare H₂ de te volgen weg. De productie van hernieuwbare H₂ is echter nog beperkt, waardoor de prijs in de Total Cost of Ownership (TCO) te hoog is.
Het antwoord op deze uitdaging was de implementatie van de Renewable Energy Directive III (REDIII). Via REDIII worden brandstofleveranciers verplicht een bepaald percentage hernieuwbare energie te gebruiken. Voor waterstof is dit verplicht gesteld in de sectie RFNBO (Renewable Fuel of Non Biological Origin).
Tijdens de zitting in het Nederlandse parlement op 29 september werd besloten de productie van groene waterstof te stimuleren via een tweestappenbenadering. 1) De grootschalige productie van hernieuwbare H₂ zal worden ondersteund via de raffinaderijroute (5,6 PJ). In dit geval zal de hernieuwbare H₂ worden gebruikt om diesel te ontzwavelen. Voor direct gebruik van hernieuwbare H₂ in vrachtwagens werd besloten een afzonderlijke verplichting van 2 PJ in te stellen. Deze 2 PJ is de hoeveelheid energie die nodig is om 1.500 vrachtwagens op groene H₂ te laten rijden.
Op de Duitse markt, waar een vergelijkbare aanpak al is geïmplementeerd, maakt de waarde van bio-tickets (gekoppeld aan hernieuwbare waterstof in de wetgeving) het mogelijk dat hernieuwbare H₂ die voldoet aan de REDIII wetgeving uiteindelijk goedkoper wordt dan blauwe en grijze H₂.
